Haluksy są jednym z najpowszechniejszych schorzeń stóp, jakie występują w naszej populacji. Przed 65. rokiem życia średnio co piąta osoba cierpi z ich powodu, wśród osób starszych odsetek ten wynosi już ponad 35%. 

 

Każdy z nas zna kogoś, kto je ma. Ale nie każdy wie, jak sobie z nimi radzić. Niektórzy uznali, że taka ich uroda, inni próbują sobie radzić domowymi sposobami, a jeszcze inni czym prędzej zapisują się na zabieg chirurgiczny. Czy któraś z tych grup ludzi ma rację? Czy haluks haluksowi równy? 

 

 

Czym są haluksy?

W nomenklaturze medycznej pełna nazwa schorzenia, o którym mowa, brzmi paluch koślawy (hallux valgus). Łaciński wyraz hallux oznacza duży palec u stopy (paluch), a valgus - koślawy. Haluks jest to deformacja stopy, polegająca na wadliwym ustawieniu dużego palca stopy. Wynika to ze zmian w ustawieniu kości śródstopia. Schorzenie to jest widoczne gołym okiem - duży palec “pochyla się” w stronę pozostałych, a kość śródstopia wystaje poza naturalny kształt stopy (wyglądem przypomina guz z boku stopy). 

Jednak nie chodzi tylko o względy estetyczne. Osoby, które zmagają się z haluksami, często odczuwają ból, spowodowany zapaleniem zniekształconego stawu. 

 

 

Objawy haluksów

Najbardziej charakterystycznym jest zmiana fizjologicznego kształtu stopy. A jakie są inne objawy?

• ból haluksów,
• ból podczas dotykania chorego miejsca/zakładania butów/poruszania się,
• stan zapalny (możliwe miejscowe zaczerwienienie, pieczenie, ocieplenie),
• uczucie zesztywnienia stopy (lub samych palców),
• niemożność poruszania dużym palcem,
• mogą pojawić się inne deformacje, np.odciski, modzele, a nawet palce młotkowate, schorzenie zwane kostką krawca (tzw. mały haluks) czy metatarsalgia. 

Czasami pierwszym objawem dla pacjenta z haluksami jest to, że nie potrafi znaleźć obuwia, którego noszenie (lub nawet samo włożenie) nie stanowiłoby bólu. 

 

Przyczyny pojawienia się haluksów

Istnieją dwie grupy przyczyn pojawienia się haluksów. Na pierwszą nie mamy żadnego wpływu, gdyż są to przyczyny wrodzone, a na drugą (przyczyny nabyte) - ogromną. 

Jeśli chodzi o przyczyny wrodzone, to są to m.in.:

• skłonność genetyczna,
• choroby reumatyczne,
• płaskostopie podłużne lub poprzeczne,
• inne wady kończyn dolnych

Wśród czynników zwiększonego ryzyka wymieniana jest płeć (kobiety cierpią z powodu haluksów częściej niż mężczyźni) oraz wiek (im starsza osoba, tym bardziej narażona jest na powstanie opisywanej deformacji stóp). 

 Innymi przyczynami są m.in.:

• otyłość,
• praca w pozycji stojącej,
• siedzący tryb życia, brak aktywności,
• nieprawidłowe nawyki ruchowe,
• uprawianie baletu,
• osłabienie mięśni i stawów,
• noszenie źle dobranego obuwia, co jest najczęstszym powodem powstawania schorzenia.

 

Profilaktyka

Są rzeczy, na które nie mamy wpływu. Należą do nich uwarunkowania genetyczne. Często zdarza się tak, że skoro babcia cierpiała z powodu haluksów, to również jej córka i wnuczka będą zmagały się z tym problemem. Jednak, jak to zwykle w przypadku tendencji do chorowania bywa, trzeba pamiętać, że jest możliwe zminimalizowanie ryzyka. Mowa tutaj o profilaktyce. 

Mając wiedzę o najczęstszych przyczynach pojawiania się haluksów, należy starać się wyeliminować zagrożenie. Oznacza to, że skoro nadwaga i otyłość mają negatywny wpływ na nasze stopy (a co za tym idzie - ryzyko deformacji), należy dążyć do utrzymywania prawidłowej wagi. Zachęcamy do przyjrzenia się swojemu jadłospisowi oraz do aktywności fizycznej. 

Stojąca lub siedząca praca wymusza na nas nieprawidłową pozycję ciała przez dłuższy czas, co prowadzi do osłabienia mięśni i stawów, a co dalej - już wiemy. Dlatego tak ważny jest ruch!

 

 

Jeśli tylko zaczniemy podejrzewać u siebie zmiany w budowie stóp, nie bójmy się skorzystać z pomocy specjalisty. A przede wszystkim - zwróćmy uwagę na swoje obuwie i zadbajmy o aktywność fizyczną. Nasz ciało będzie nam za to wdzięczne. Ponadto warto zastosować specjalny klin na haluksy, który pomoże palcom przywrócić ich naturalną pozycję, a także przyniesie ulgę i zmniejszy dokuczliwy ból. Dla lepszego efektu można zastosować osłonę na haluks z klinem i pierścieniem, która nie tylko oddziela palce i osłania haluks, ale też zmniejsza napięcie więzadeł stawu. 

 

Nie chcesz mieć haluksów? Unikaj tych butów!

Butami, które najbardziej narażają nas na pojawienie się haluksów, są czółenka zakończone zwężanymi czubkami. Wymuszają one skierowanie palców do siebie, co jest dla nich nienaturalną, wymuszoną pozycją. Jeszcze gorzej, kiedy nosimy wąskie szpilki. Bo nie dość, że palce są ściśnięte, to jeszcze cały ciężar ciała opiera się na śródstopiu. Szpilki są bardzo piękne, a ich właścicielki z pewnością nie mają intencji nabawienia się schorzenia. Jednak lepiej butów tych używać podczas specjalnych okazji, a na co dzień wybrać wygodne obuwie na płaskiej podeszwie. 

 

 

Ale nie oznacza to, że w innych butach możemy czuć się całkowicie zabezpieczeni przed deformacjami stóp. Popularne japonki również cieszą się złą sławą wśród ortopedów i podologów. Posiadają one jeden punkt zaczepienia między palcem dużym a drugim. Z kolei obuwie, które nie ma amortyzacji podeszwy, może doprowadzić do tego, że mięśnie stóp zostaną osłabione. A stąd już bliska droga do pojawienia się nieprawidłowości. 

 

Według badań paluch koślawy występuje znacznie częściej wśród ludzi noszących buty w stosunku do osób boso przemierzających świat. Trudno byłoby jednak zachęcać do pozbycia się tej części garderoby, której głównym zadaniem jest ochrona przed zimnem i przeróżnymi urazami. Ale pamiętajmy o tym, że obuwie musi być przede wszystkim dobrze dopasowane (nigdy zbyt ciasne!) i mieć właściwości amortyzujące. Jeśli tak nie jest, można wspomóc się wkładkami ortopedycznymi (np. Vaya Anatomico lub Vaya Deluxum). 

 

Leczenie haluksów

Istnieje kilka rodzajów radzenia sobie z problemem deformacji palucha. To, który z nich zastosujemy, zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania schorzenia oraz od pewnych indywidualnych tendencji i uwarunkowań. U niektórych pacjentów wystarczy zastosować maść, a inni będą zmuszeni poddać się zabiegowi chirurgicznemu. Ale po kolei.

 

Pierwsza pomoc

Jak wspomniano wyżej, w przypadku zauważenia pierwszych objawów haluksów, należy przyjrzeć się swojemu obuwiu. Nieprawidłowo dobrane nigdy nie pozostanie obojętne dla zdrowia naszych stóp. Możemy wspomóc się akcesoriami medycznymi, takimi jak plastry na haluksy, buty ortopedyczne, indywidualne wkładki ortopedyczne zaprojektowane przez ortopedę lub podologa oraz specjalne kliny i opaski, które przede wszystkim przywrócą prawidłowe ustawienie palców, poprawią komfort i pomogą zredukować ból podczas chodzenia. 

 

Leczenie farmakologiczne

Kiedy mamy do czynienia z początkowym stadium palucha koślawego oraz kiedy ból nie jest jeszcze dokuczliwy, możemy zastosować maści i kremy zawierające np. sól biszofitu lub wyciąg z liścia laurowego i tłuszczu rekina. Zadaniem tych specyfików jest przede wszystkim redukcja bólu, zmiękczenie skóry, zmniejszenie odcisków i stanu zapalnego.

Zabiegi fizjoterapeutyczne

Głównym celem rehabilitacji haluksów jest uśmierzenie bólu, złagodzenie stanu zapalnego, a także poprawa funkcji stopy. Współcześnie fizjoterapeuci zalecają m.in.

• kinezjotaping (oklejanie fragmentów ciała specjalnymi taśmami),
• jonoferezę (zabieg elektroleczniczy),
• terapię ultradźwiękami (naświetlanie falami akustycznymi o wysokiej częstotliwości),
• krioterapię (leczenie za pomocą niskiej temperatury),
• laseroterapię (naświetlanie wybranego fragmentu ciała promieniowaniem laserowym o niskiej mocy),
• falę uderzeniową (fala akustyczna o wysokiej energii),
• pole magnetyczne (o ustalonych częstotliwościach i natężeniu),
• kinezyterapię (leczenie ruchem za pomocą specjalnych ćwiczeń).

Zabieg chirurgiczny

Leczenie chirurgiczne jest ostatecznością, ale zarazem najbardziej skuteczną metodą leczenia haluksów. Polega na operacyjnym usunięciu zmiany. Najczęściej wycina się fragment tkanki, dzięki czemu charakterystyczny guz znika, a duży palec ustawia się w prawidłowej pozycji. 

Po operacji niezbędna będzie rekonwalescencja. Polega ona na odpoczynku i nieobciążaniu stopy przez kilka tygodniu. Następnie należy rozpocząć rehabilitację, mającą na celu poprawienie ogólnej zdolności ruchowej stopy oraz  wzmocnienie stawów.

Domowe sposoby leczenia haluksów

Oprócz konwencjonalnych sposobów leczenia opisywanych powyżej, istnieją tzw. domowe sposoby radzenia sobie z paluchem koślawym. 

Przede wszystkim możemy skorzystać z mądrości ziołolecznictwa, uprawianego z powodzeniem od tysiącleci. Zioła, które mają właściwości przeciwbólowe oraz łagodzące stan zapalny to np. żywokost (okład z utartego świeżego korzenia lub maść), imbir (moczenie stóp w wodzie z dodatkiem startego korzenia) czy kurkuma (w formie maści z dodatkiem oliwy z oliwek).

Podobne właściwości wykazuje liść laurowy, z którego można wykonać olejek na haluksy. Innym sposobem jest smarowanie haluksów jodyną w połączeniu z amoniakiem lub kamforą, a także moczenie stóp w wodzie z dodatkiem łyżeczki sody oczyszczonej. 

Bolące miejsce możemy również okładać lodem lub octem jabłkowym.

 

Dlaczego haluksy trzeba leczyć?

Po pierwsze dlatego, że boli. Nikt nie lubi bólu, dążymy zawsze do jego zlikwidowania. Ale nie o sam ból tutaj chodzi. Powikłania nieleczonego haluksa mogą być jeszcze bardziej nieprzyjemne i groźne. Mogą pojawić się kolejne deformacje stopy, np. paluch podwinie się pod drugi palec, tworząc “krzyżyk”, palce przybiorą nienaturalny kształt, tzw. palce podwinięte lub młotkowate lub rozwinie się płaskostopie. Zlekceważenie objawów może także doprowadzić do stanu zapalnego kaletki w obrębie stawu śródstopno-palcowego lub przewlekłego stanu zapalnego w całym przedstopiu. 

Ponieważ rozkład obciążenia może zostać zaburzony, nie tylko w obrębie stopy należy spodziewać się zmian. Nieleczone haluksy mogą doprowadzić do osłabienia mięśni i stawów kończyny dolnej, zaburzeń postawy i chodu oraz innych dolegliwości aparatu ruchowego. 

 

Podsumowanie

Haluksy to problem, z którym zmaga się wiele osób, tak kobiet, jak i mężczyzn. O stopy trzeba dbać, gdyż to one niosą nas przez życie. Nie możemy pozwolić sobie na noszenie źle dopasowanego obuwia, bo może stać się to przyczyną rozwoju różnych dolegliwości stóp, w tym haluksów. Najlepsze dla zdrowia są wygodne buty na płaskim obcasie. 

Zalecamy prowadzenie zdrowego stylu życia, w którym znajduje się miejsce na aktywny wypoczynek. To ważne nie tylko dla naszych stóp, ale i całego organizmu. W przypadku, gdy zauważymy coś niepokojącego w budowie naszych stóp, należy przede wszystkim zrezygnować z butów, ustawiających palce w nienaturalnej pozycji oraz zastosować środki profilaktyczne. Zawsze dobrym pomysłem będzie konsultacja ze specjalistą, który określi stopień zaawansowania zmiany i na tej podstawie zaleci najlepsze środki. 

Warto zacząć obserwować baczniej swoje stopy, żeby nie przeoczyć niczego niepokojącego. Oraz regularnie odwiedzać podologa - specjalista od stóp z pewnością zauważy nieprawidłowości.

 

Pamiętajmy - im wcześniej rozpoczniemy leczenie, tym większa szansa na to, że nieinwazyjne metody zadziałają i całkowite wyleczenie będzie możliwe. 

 

FAQ – Haluksy: pytania i odpowiedzi

Czym są haluksy i jak dochodzi do ich powstania?

Haluksy (paluch koślawy) to deformacja stopy, w której duży palec pochyla się w stronę pozostałych palców, a kość śródstopia wystaje na bok, tworząc bolesny guz. Przyczyną jest nieprawidłowe ustawienie kości i osłabienie więzadeł oraz mięśni stopy.

Jakie są główne czynniki ryzyka rozwoju haluksów?

Czynnikiem sprzyjającym są geny, wiek, płaskostopie oraz choroby reumatyczne. Do rozwoju haluksów prowadzą także otyłość, siedzący tryb życia, praca w pozycji stojącej oraz noszenie źle dopasowanego obuwia, szczególnie wąskich szpilek.

Jakie objawy kliniczne towarzyszą haluksom w początkowej fazie?

Pojawia się ból i zaczerwienienie przy dużym palcu, trudność w doborze obuwia, delikatne skrzywienie palucha oraz stan zapalny haluksa z pieczeniem lub obrzękiem.

Jak przebiega progresja deformacji palucha koślawego?

Z czasem skrzywienie się pogłębia, palec nachodzi na sąsiednie, a ból staje się stały. Mogą pojawić się modzele, odciski i zmiany w chodzie.

Jakie zmiany zachodzą w anatomii stopy przy haluksach?

Dochodzi do przemieszczenia kości śródstopia i deformacji stawu śródstopno-paliczkowego, co zaburza biomechanikę stopy.

Jakie są różnice między haluksami a sztywnym paluchem (hallux rigidus)?

Haluksy powodują koślawość palca, a hallux rigidus to sztywność stawu bez wyraźnego skrzywienia. W obu przypadkach chodzenie jest bolesne, ale przy haluksach ból często nasila ucisk butów.

 

W jaki sposób nieprawidłowe obuwie wpływa na rozwój haluksów?

Wąskie buty i wysokie obcasy zmuszają palce do nienaturalnego ustawienia i przenoszą ciężar ciała na śródstopie. To główna przyczyna powstawania haluksów u kobiet.

Jakie badania są wykorzystywane w diagnostyce haluksów?

Podstawą jest badanie podologiczne i ocena stopy. W zaawansowanych przypadkach wykonuje się badania obrazowe.

Jakie znaczenie ma badanie radiologiczne w ocenie zaawansowania haluksów?

RTG pozwala określić stopień skrzywienia kości i zaplanować odpowiednie leczenie, w tym ewentualną operację.

Jakie metody leczenia zachowawczego stosuje się w przypadku haluksów?

Pomocne są wkładki ortopedyczne, kliny i osłony na palce, skuteczna maść na haluksy zmniejszająca stan zapalny, a także zmiana obuwia na wygodniejsze.

Czy wkładki ortopedyczne mogą zatrzymać rozwój palucha koślawego?

Tak, odpowiednio dobrana wkładka redukuje nacisk na bolesne miejsca i może spowolnić postęp deformacji.

Jakie ćwiczenia lub fizjoterapia są zalecane przy haluksach?

Zaleca się ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy, kinezjotaping, zabiegi ultradźwiękami i krioterapię. Warto też stosować masaże i rozciąganie palców.

Kiedy należy rozważyć leczenie operacyjne haluksów?

Operacja jest wskazana, gdy ból uniemożliwia chodzenie, deformacja jest zaawansowana i nie poddaje się leczeniu zachowawczemu.

Jakie są najczęściej stosowane techniki chirurgiczne korekcji haluksów?

Stosuje się m.in. osteotomię kości, usunięcie nadmiaru tkanki i repozycję stawu. Zabieg dobiera się do stopnia deformacji.

Jak wygląda rekonwalescencja po operacji palucha koślawego?

Po operacji konieczny jest kilkutygodniowy odpoczynek, a następnie rehabilitacja i ćwiczenia poprawiające ruchomość stopy.

 

Jakie są możliwe powikłania po operacyjnym leczeniu haluksów?

Może wystąpić obrzęk, ból, infekcja lub ograniczenie ruchomości palca. Dlatego ważna jest rehabilitacja i odpowiednie obuwie po zabiegu.

Czy haluksy mogą nawracać po operacji?

Tak, jeśli nadal nosi się nieprawidłowe buty lub pomija ćwiczenia, deformacja może powrócić.

Jakie działania profilaktyczne można podjąć, aby zapobiec powstawaniu haluksów?

Należy nosić wygodne obuwie na płaskim obcasie, dbać o prawidłową wagę i regularnie wykonywać ćwiczenia na stopy. Jodyna na haluksy czy inne domowe metody mogą jedynie łagodzić ból, ale najważniejsza jest profilaktyka.

Czy haluksy mogą prowadzić do innych deformacji stopy?

Tak, mogą powodować palce młotkowate, kostkę krawca, a nawet metatarsalgię i płaskostopie.

Jakie są różnice w występowaniu haluksów u kobiet i mężczyzn?

Kobiety cierpią na haluksy częściej z powodu noszenia wąskich butów i szpilek. Mężczyźni są mniej narażeni, choć u nich również problem może się pojawić.