Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Nieleczona prowadzi do bardzo poważnych powikłań, a jednym z nich jest tzw. stopa cukrzycowa, która w skrajnych przypadkach (nieleczona) może nawet zakończyć się amputacją.

Czym właściwie jest tzw. stopa cukrzycowa i dlaczego jest groźna? Jak rozwija się zespół zmian chorobowych prowadzących do owrzodzeń, infekcji i problemów z gojeniem ran (tzw. zespół stopy cukrzycowej)? I na czym polega odpowiednia pielęgnacja stóp diabetyka? Koniecznie przeczytaj ten tekst, jeśli zmagasz się z cukrzycą lub choruje na nią ktoś Ci bliski.

Cukrzyca — krótki przegląd informacji

Cukrzyca należy do chorób przewlekłych i metabolicznych, które wpływają na cały organizm. Organizm diabetyka, czyli osoby chorej na cukrzycę, nie radzi sobie z utrzymaniem prawidłowego poziomu glukozy we krwi. To wynik niedostatecznej produkcji insuliny przez trzustkę lub nieprawidłowej reakcji komórek na ten hormon.

Wyróżnia się głównie dwa typy cukrzycy:

• Typ 1, wymagający leczenia insuliną od momentu rozpoznania

• Typ 2, który często rozwija się w wyniku niezdrowego stylu życia i może być początkowo kontrolowany dietą i lekami doustnymi.

Inne, jeszcze rzadsze formy to np. cukrzyca ciążowa, LADA, MODY, cukrzyca wtórna po chorobach trzustki, stosowaniu leków (np. sterydów) czy chorobach hormonalnych.

Nieleczona lub źle kontrolowana cukrzyca prowadzi do powikłań: uszkodzenia naczyń krwionośnych, nerwów, wzroku, a także problemów z krążeniem w kończynach dolnych, co bezpośrednio zwiększa ryzyko rozwoju stopy cukrzycowej.

Cukrzyca a stopy – dlaczego są tak narażone?

Wysoki poziom glukozy we krwi wpływa na naczynia krwionośne i nerwy. U diabetyków często dochodzi do tzw. neuropatii cukrzycowej, czyli uszkodzenia nerwów obwodowych odpowiedzialnych za czucie w stopach. Przez to nawet drobne skaleczenie, obtarcie czy pęcherz może pozostać niezauważone i przekształcić się w poważną ranę. Dodatkowo osłabione krążenie w stopach utrudnia gojenie.

Dlatego właśnie osoby z cukrzycą muszą szczególnie uważać na rany na stopach. One szybko ulegają zakażeniu, a bez szybkiej reakcji rozwijają się owrzodzenia cukrzycowe.

Jak rozpoznać pierwsze objawy stopy cukrzycowej?

Pierwsze symptomy są zwykle niepozorne, dlatego baczną uwagę należy zwrócić na:

• nieprzyjemne odczucia, takie jak uczucie mrowienia, zdrętwienie czy piekący ból,

• uczucie chłodu lub przeciwnie – nadmiernego ciepła,

• szorstką i podatną na mikropęknięcia skórę,

• powstające odciski, nagniotki lub pęcherze,

• słabiej gojące się drobne rany.

Kiedy zmiany się nasilają, mogą pojawić się głębsze owrzodzenia, infekcje i deformacje stóp. W takim przypadku należy pilnie umówić się do lekarza lub podologa.

Pielęgnacja stóp diabetyka – codzienne nawyki

Leczenie stopy cukrzycowej to przede wszystkim leczenie przyczyny — cukrzycy — pod kontrolą diabetologa, jednak bezsprzecznie należy do niego dołączyć zabiegi pielęgnacyjne. Odpowiednia pielęgnacja stopy cukrzycowej to jeden z najważniejszych elementów profilaktyki powikłań cukrzycowych. Wystarczy codziennie poświęcić kilka minut, aby w porę zauważyć zmiany i uniknąć bolesnych owrzodzeń.

• Systematyczne sprawdzanie skóry i paznokci stóp

Każdego dnia, najlepiej wieczorem, warto dokładnie obejrzeć stopy – zarówno ich spód, jak i przestrzenie między palcami. Można użyć lusterka lub poprosić kogoś bliskiego o pomoc. Szukaj zaczerwienień, pęcherzy, pęknięć i zadrapań oraz błyskawicznie reaguj na każdą, nawet drobną ranę.

• Codzienne mycie stóp oraz ich staranne osuszanie

Stopy należy myć codziennie łagodnym mydłem i letnią wodą. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na dokładne osuszenie przestrzeni między palcami, ponieważ wilgoć sprzyja rozwojowi grzybicy i podrażnień. Używaj miękkiego ręcznika i nie pocieraj skóry intensywnie.

• Nawilżanie skóry stóp

Cukrzyca często oznacza suchą skórę, dlatego trzeba regularnie stosować kremy nawilżające, np. z mocznikiem, gliceryną lub alantoiną. Takie kosmetyki wygładzają i zapobiegają pęknięciom. Kremów jednak nie należy nakładać między palce. Ten obszar musi pozostawać suchy.

• Staranna pielęgnacja płytki paznokciowej

Paznokcie powinny być obcinane na prosto, bez zaokrąglania rogów, by zmniejszyć ryzyko wrastania. Nie należy wycinać skórek ostrymi narzędziami. Osoby, które mają problemy z paznokciami (np. grzybicą czy ich zgrubieniem), powinny regularnie chodzić na wizyty u podologa.

• Wygodne i bezpieczne obuwie

Buty dla diabetyków powinny być lekkie, przewiewne (najlepiej z „oddychających” naturalnych materiałów), bez uciskających szwów i mieć sporo miejsca na palce. Zawsze sprawdzaj wnętrze buta przed założeniem, bo nawet drobny kamyk czy nierówność wkładki może spowodować uraz. W domu najlepiej nosić kapcie lub skarpetki antypoślizgowe, zamiast chodzić boso.

• Profilaktyczne wkładki odciążające stopy

Diabetykom często poleca się specjalne wkładki do butów, które odciążają newralgiczne miejsca stopy, poprawiają rozkład nacisku i chronią przed otarciami. Mogą to być wkładki ortopedyczne wykonywane na zamówienie lub wkładki profilaktyczne z miękkiej pianki czy żelu. Stosując je regularnie, zmniejszysz ryzyko powstawania odcisków i owrzodzeń.

Rany na stopach – jak reagować?

Leczenie ran jest kluczowe — u diabetyków nawet mała ranka wymaga natychmiastowej dezynfekcji i obserwacji. Nie należy stosować domowych, agresywnych środków ani zdrapywać strupów, bo to zwiększa ryzyko infekcji. Jeśli rana nie goi się w ciągu 1–2 dni, zaczyna się robić czerwona, pojawia się obrzęk lub ból, nie wolno czekać, bo tylko szybka wizyta u specjalisty może zapobiec powikłaniom. Stopa powinna być prawidłowo opatrzona i zabezpieczona jałowymi kompresami w gabinecie podologicznym lub u chirurga.

Owrzodzenia cukrzycowe – jak im zapobiegać?

Owrzodzenia cukrzycowe powstające w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej to otwarte rany, które trudno się goją, a ich leczenie może trwać tygodniami. W takich przypadkach, jak zawsze, lepiej zapobiegać niż leczyć, więc istotna jest profilaktyka:

• stała kontrola wartości cukru za pomocą diety, leków i zdrowego stylu życia (wyrównanie metaboliczne cukrzycy),

• systematyczne konsultacje ze specjalistą,

• odpowiednia higiena i codzienna pielęgnacja stóp,

• korzystanie z odpowiednio dobranego obuwia i wkładek korekcyjnych,

• szybka reakcja na wszelkie otarcia czy skaleczenia.
  
  
  

FAQ – najczęstsze pytania

Co to jest stopa cukrzycowa?

To zespół zmian chorobowych związanych z cukrzycą, występujących w obrębie stopy. To m.in. zaburzenia czucia, infekcje, rany oraz owrzodzenia, które mogą prowadzić do poważnych powikłań.

Jakie są pierwsze objawy stopy cukrzycowej?

Najczęściej są to mrowienia, drętwienie, suchość skóry, pęcherze, odciski lub niewielkie rany, które goją się dłużej niż zwykle.

Jak dbać o stopy przy cukrzycy?

Podstawą jest codzienna kontrola, mycie, osuszanie, stosowanie kremów nawilżających i noszenie wygodnego obuwia, które nie uciska palców, podeszwy ani części grzbietowej stopy. Należy unikać chodzenia boso. Trzeba regularnie odwiedzać podologa.

Czy można zapobiec owrzodzeniom na stopach?

Tak. Należy przede wszystkim skupić się na utrzymaniu właściwej higieny, kontroli glikemii i szybko reagować na drobne urazy. Odpowiednia profilaktyka znacząco zmniejsza ryzyko pojawienia się owrzodzeń.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli zauważysz rany, które nie goją się w ciągu 1–2 dni, pojawi się obrzęk, zaczerwienienie, ból lub wyciek z rany, konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska.